Veiligheid of gevoel van veiligheid – Helmplicht en symptomen bestrijden of de oorzaken aanpakken.

Gratis high resolute foto PXHere

even héél duidelijk zijn, niemand is tegen het dragen van een helm, alleen zijn héél wat mensen tegen de helmplicht om enkele duidelijke redenen waarvan bepaalde hieronder zijn weergegeven.

Als we onderstaande artikel lezen is dit zowat de samenvatting:

  • Een fietshelm verplichten doet fietsgebruik dalen, en helpt enkel bij ongevallen wanneer de impact minder dan 20km/u is, dus wanneer een fietser zelf valt of tegen een obstakel rijdt.
  • Door het dragen van een fietshelm creëer je vaak een onterecht veiligheidsgevoel, waardoor zowel fietser als automobilist zich roekelozer gaan gedragen.
  • Veiligheid ontstaat ook voor groter volume. wanneer er minder fietsers zijn daalt ook automatisch de veiligheid van diegene die wel blijven fietsen (helm op of niet)
  • Zoeken naar de werkelijke oorzaak van fietsongevallen is nodig, zodat de oorzaak kan worden aangepakt, en niet de symptomen bestrijden door een helm te verplichten

De mening van de Fietsersbond.be

Cru gezegd: of een fietser nu een helm draagt of niet, rijden op een moordstrookje en naast voorbijrazend verkeer, wordt niet veiliger met een helm. Bij  een ongeval zal de impact kleiner zijn, maar het dragen van de helm maakt de situatie op zich niet veiliger. Met andere woorden: met deze maatregel wekt men de indruk dat men iets aan de verkeersveiligheid doet terwijl men de oorzaken niet aanpakt.

We weten te weinig over oorzaken verkeersongevallen

Hoeveel van het totaal aantal fietsongevallen met hoofdletsels tot gevolg zijn te wijten aan het niet dragen van een helm? Eigenlijk weten we het niet. VIAS pleit dan ook terecht voor meer onderzoek naar de oorzaken van, vooral eenzijdige verkeersongevallen.

De Fietsersbond pleit hier al langer voor. Enkel als we de werkelijke oorzaken van ongevallen kennen, kunnen deze aangepakt worden en echt bijdragen tot een betere verkeersveiligheid. Veel meer dan de helmplicht.

Het klinkt misschien belachelijk, maar als we dan toch zo bezorgd zijn om de veiligheid van kinderen en kwetsbare groepen, zetten we ze misschien ook best een helm op bij het autorijden. Of het wandelen. Of het spelen. Het is moeilijk te begrijpen waarom fietsers hier zo geviseerd worden.

Waarom een helm dragen gevaarlijk is

Het botst wat met onze intuïtie, maar een fietshelm voor kinderen zal de verkeersveiligheid allerminst bevorderen, schrijft Kris Peeters. Je houdt er fietsers mee van de weg, en wie desondanks nog voor de tweewieler kiest, gaat zich roekelozer gedragen. De Standaard

Fietshelmen en veiligheid

De fietshelm is ontworpen voor klappen tot 20 km/u en helpt dus voornamelijk bij eenzijdige ongevallen. De meeste fietsers die zoiets overkomt hebben weinig letsel omdat hun snelheid laag is. Uit onderzoek blijkt dat ernstig hoofdletsel vooral voorkomt bij slachtoffers die door een auto aangereden zijn en bij racefietsers en mountainbikers. Anders dan vaak gesuggereerd, vormen (jonge) kinderen niet de grootste groep slachtoffers. In gebieden waar fietshelmen verplicht zijn, daalt het risico op hoofdletsel niet, het fietsgebruik wel.

De effecten van deze verplichtingen brengen we hieronder in kaart, door de situatie van voor en na de helmplicht te vergelijken. Vermindering van hoofdletsel wordt niet gevonden. Dat is opmerkelijk, omdat volgens sommige theoretische overwegingen, die we daarna bespreken, wel een positief effect te verwachten was. Vervolgens onderzoeken we de redenen van de discrepantie tussen theorie en praktijk. Deze zijn gelegen in de beperkte werking van de helm zelf en het gedrag van weggebruikers.

De praktijk

De grootste studie naar de effecten van de invoering van de fietshelmplicht betreft Australië. Daar bleek dat er inderdaad minder fietsers met hoofdletsel in het ziekenhuis kwamen. Dit kon evenwel geheel verklaard worden uit andere maatregelen (alcohol) en het sterk gedaalde fietsgebruik: maar liefst 30% tot 40% minder fietsers. De fietshelm zelf leverde dus geen bijdrage aan de veiligheidswinst, sterker, het risico voor de fietser op een letselongeval bleek gestegen. Ook in andere studies die op de praktijk gebaseerd zijn, bijvoorbeeld voor Nieuw-Zeeland, Ontario in Canada en Noorwegen, vinden wetenschappers geen positief effect van de fietshelm.

Grafiek dode fietsers en helmgebruik

Risico op een dodelijk ongeval versus het aantal fietsers met een fietshelm voor 8 landen. Zwarte lijn: lineaire regressie.

In Duitsland is gaat een forse vermindering van het gebruik van de fietshelm samen met een forse daling van het aantal fietsdoden.

Fietshelmen en schijnveiligheid

Fietsers met een helm op zijn vaker betrokken bij ongevallen dan fietsers zonder helm op. Het promoten van fietshelmen leidt dus tot meer risico voor fietsers om in het ziekenhuis te komen. Een fietshelm helpt niet bij de meest gevaarlijke ongevallen: botsingen met gemotoriseerd verkeer. Als kinderen, ouders en het snelverkeer die illusie krijgen, leidt dat tot risicovol gedrag en dus tot meer gevaar.

Fietsers met een helm op lopen meer risico
Het is een paradox: fietsers met een helm op lopen duidelijk een hoger risico om een letselongeval te krijgen dan fietsers zonder helm26. De verklaring hiervoor is dat zowel de fietser als de andere weggebruikers hun gedrag veranderen. Zo passeren automobilisten in Engeland fietsers met een helm op 23% vaker gevaarlijk krap dan fietsers zonder helm27. Leidt dit tot een aanrijding, dan beschermt een helm onvoldoende. Zo bezien is het niet vreemd dat meer helmdracht niet leidt tot minder hoofdletsel28, maar wel tot meer letsel aan andere lichaamsdelen.

Fietsers met een helm op fietsen gevaarlijker
Fietsers die op de eerste hulp afdeling komen na een eenzijdig ongeval, blijken in 13% van de gevallen een helm gedragen te hebben29, dat ligt zeker tienmaal hoger dan het helmgebruik onder fietsers. Duidelijk is dus dat fietsers met een helm op veel meer risico lopen om een eenzijdig letselongeval te krijgen. Voor een deel is dit te verklaren door het type fietser: helmgebruik is hoger onder wielrenners en mountainbikers. Maar dat is niet alles. Aanvullend onderzoek30 toont aan dat langzame fietsers met helm bijna tweemaal zo veel ongevallen hebben als langzame fietsers zonder helm. Dit ligt uiteraard niet aan de helm zelf maar aan het gedrag van de fietsers: fietsers met een helm op nemen meer risico. In de vakwereld staat dit bekend als ‘risicocompensatie’.

Meer fietshelm is minder fietsen
De invoering van de fietshelmplicht in Australië heeft geleid tot heel veel minder fietsers: de daling varieert van plaats tot plaats tussen de 20 en 44%32, gemiddeld 29%33.  Ook promotiecampagnes hebben een aantoonbaar negatief effect op het fietsgebruik. In Zweden leidde een promotiecampagne niet alleen tot een groei van het fietshelmgebruik van 15 naar 50%, maar ook tot een daling van éénderde (-33%) van het aantal fietsende kinderen34. Bij iedere 5% stijging van het fietshelmaandeel, houdt 4% van de kinderen op met fietsen.

Enquêtes onder fietsers bevestigen dit beeld. In Australië geeft 64% van de fietsers aan meer te zullen fietsen als er geen helmplicht zou zijn. Omgekeerd blijkt in Nederland dat 60 % van de mensen zegt minder te gaan fietsen wanneer de fietshelm verplicht wordt35.

Veiligheid in volume
Meer fietsers in het straatbeeld leidt tot meer veiligheid voor de individuele fietser. Dit algemene ervaringsfeit staat bekend als ‘Veiligheid in Volume36’ . Omgekeerd toegepast betekent dit dat minder fietsers op straat meer risico voor die fietsers betekent. Een daling van het aantal fietsers met éénderde, zoals in Australië, leidt tot meer dan een kwart hoger risico voor de overgebleven fietsers.

(fietsersbond.nl)

 

Please follow and like us: